Web 3.0 là gì? Mạng lưới thế hệ mới dựa trên Blockchain

Có lẽ bạn đã nghe nhắc đến Web 3.0 ở khắp mọi nơi, dù đang truy cập tài nguyên nào, mở diễn đàn nào, hay dùng nền tảng mạng xã hội nào.

Đi kèm với Web 3.0 là hàng loạt thuật ngữ có thể khiến bạn rối nếu chưa nắm bắt trước — blockchain, tiền mã hóa, token không thể thay thế (NFT). Chưa ai biết chính xác Web 3.0 sẽ tồn tại bao lâu, hay liệu Web 4.0 có thay thế nó hay không. Nhưng nếu không hiểu nguyên lý chung của công nghệ này, doanh nghiệp sẽ khó tồn tại lâu dài.

Bài viết này sẽ giải thích chi tiết về Web 3.0.

Web3 là gì? Internet phi tập trung của tương lai

Trước đây, World Wide Web (WWW) đã mở toang "thị trường" thông tin trực tuyến, và ngày nay nó tồn tại trên một mạng lưới mà bất kỳ ai, ở bất kỳ đâu trên hành tinh, đều có thể truy cập nếu có Internet.

Web 2.0 đã thay đổi tận gốc nguyên lý giao tiếp. Còn Web 3.0 lại coi trọng giá trị và ý nghĩa. Web 2 là cuộc cách mạng về giao diện, còn Web 3 là cuộc cách mạng về back-end.

Tham khảo: Đặc điểm và sự khác biệt giữa Web 1.0, Web 2.0 và Web 3.0

Bản thân thuật ngữ Web 3.0 ra đời năm 2014, do Gavin Wood, đồng sáng lập Ethereum, đặt ra. Nói đơn giản, Web 3.0 là phương thức phi tập trung để giao tiếp trên Internet, khác với hình thức lưu trữ tập trung mà Web 2.0 cung cấp.

Điều này giúp nâng cao đáng kể mức độ bảo mật và an toàn cho dữ liệu cá nhân — và tất cả đều nhờ hệ thống blockchain.

Blockchain là gì?

Công nghệ blockchain là một cơ sở dữ liệu khác biệt so với các mạng phi tập trung tương tự khác. Không có một chủ sở hữu duy nhất nào có thể tự ý sử dụng thông tin lưu trữ ở đó theo quyền sở hữu.

Thay vào đó, những người tham gia cùng nhau quản lý cơ sở dữ liệu blockchain, và ai cũng có thể sử dụng. Đồng thời, dữ liệu bề mặt này lại cực kỳ khó bị đánh cắp. Ý tưởng ở đây là mọi việc người dùng thực hiện — từ mua sắm đến mạng xã hội — đều được xử lý qua cùng một quy trình bảo mật, mang lại cả tính riêng tư lẫn tính minh bạch.

Trong hệ thống blockchain, nguyên lý mã hóa được sử dụng để bảo vệ dữ liệu. Thông tin được lưu trong các khối, các khối này nối với nhau thành một chuỗi thống nhất. Để phân biệt các khối, mỗi khối có dấu thời gian riêng, dữ liệu riêng, và một mã hash trỏ đến nội dung của nó.

Những phần chia sẻ này có thể được kiểm soát bởi bất kỳ ai sở hữu đủ token hoặc tiền mã hóa. Nếu có đủ số token, người đó có quyền biểu quyết trên mạng lưới. Ví dụ, chủ sở hữu governance token có thể dùng tài sản của mình để biểu quyết về tương lai của một giao thức cho vay phi tập trung.

Tài sản mã hóa (crypto) trong Web 3.0 là gì?

Khi nghe nói về Web3, bạn sẽ nhận thấy tiền mã hóa luôn là một phần của câu chuyện. Đó là vì tiền mã hóa đóng vai trò quan trọng trong nhiều giao thức này.

Ngoài ra, nó còn tạo ra động lực tài chính (token) cho những ai muốn tạo lập, quản lý, đóng góp hoặc cải tiến một trong các dự án này.

Các giao thức này có thể cung cấp nhiều loại dịch vụ:
・Tính toán
・Lưu trữ
・Băng thông
・Định danh
・Hosting

Người dùng các dịch vụ này thường phải trả phí để sử dụng giao thức, tương tự như hiện nay họ đang trả phí cho các nhà cung cấp dịch vụ đám mây.

Tiền mã hóa đã tạo ra một thị trường mạnh mẽ và không ngừng tăng trưởng cho tài chính phi tập trung (DeFi). Trong nhiều trường hợp, ứng dụng Web3 được xây dựng trên công nghệ có tên Ethereum, công nghệ này, giống như Bitcoin, thưởng cho người dùng giúp duy trì mạng lưới. Đồng coin này gọi là Ether, với vốn hóa thị trường 511 tỷ USD.

Bản thân ứng dụng cũng có thể có một token liên kết, không chỉ dùng để thanh toán dịch vụ mà còn đóng vai trò như cổ phần biểu quyết, chi phối việc phát triển ứng dụng và cơ cấu phí.

Ứng dụng phi tập trung trong Web3 là gì?

Ứng dụng Web3 chạy trên blockchain, trên một mạng phi tập trung gồm nhiều peer node (server), hoặc kết hợp cả hai, tạo thành một giao thức kinh tế mã hóa. Đây chính là ứng dụng phi tập trung.

Trung tâm của Web3 là ứng dụng phi tập trung (hay DApp) được xây dựng trên blockchain Ethereum, trả phí cho người dùng để duy trì mạng lưới hoạt động.

DApp đóng vai trò với Web 3.0 giống như vai trò mà App Store từng đóng với hệ sinh thái Apple.

Công cụ theo dõi DappRadar ghi nhận hơn 8.700 ứng dụng phi tập trung đang hoạt động, bao gồm nhiều nền tảng giao dịch tiền mã hóa và game.

Ranh giới giữa hai loại này đôi khi khá mờ nhạt. Nhiều game yêu cầu người chơi kiếm và giao dịch token không thể thay thế, hay NFT — nhân vật ảo hoặc vật phẩm sưu tầm có thể có giá rất cao.

Hầu hết ứng dụng phi tập trung hiện nay được dùng để giao dịch tiền mã hóa hoặc NFT. Chỉ một phần nhỏ DApp là các game mà người chơi có thể vừa chơi vừa kiếm tiền mã hóa.

Web 3 và NFT

Nói đến game... Ở thời Web 2.0, game thủ chỉ có thể bức xúc về số lỗi trong phần tiếp theo của tựa game yêu thích. Còn ở Web 3.0, người dùng có thể dùng token để biểu quyết những thay đổi mình muốn, và thực sự tự tay xây dựng game theo ý thích.

NFT cũng đang tạo làn sóng trong ngành game. Người hâm mộ game đang mua các vật phẩm đặt trong thực tế ảo.

Và nói rộng hơn, ngày nay âm nhạc, ảnh bảo tàng, mọi loại meme, thậm chí cả con mèo của bạn cũng có thể được token hóa. Đó là lý do một trong những NFT nổi tiếng của Bored Ape Yacht Club đã bán được với giá 3,4 triệu USD vào năm 2021.

Trước đây, các nhà đầu tư mạo hiểm bỏ tiền túi tham gia phát triển game (và các sản phẩm khác nói chung), đồng thời áp đặt điều kiện để có lợi nhuận trong thời gian ngắn nhất cho người sáng tạo. Ngày nay, ai cũng có thể tham gia về mặt tài chính.

Một công ty công bố phát hành X token, dành 10% cho nhà đầu tư ban đầu, 10% đem bán, phần còn lại để dành cho các khoản chi trả tương lai cho người đóng góp và huy động vốn cho dự án. Một số người cho rằng nguyên lý này khá giống mô hình kim tự tháp tài chính.

Tuy nhiên, mọi dữ liệu blockchain đều hoàn toàn công khai, nên người mua có toàn quyền minh bạch về những gì đang diễn ra. Trong khi đó, các công ty tiếp thị mạng lưới không tránh khỏi lừa đảo lại thường giữ kín mọi thứ.

Triển vọng, vấn đề và thách thức của Web 3.0 trong tương lai

Ý tưởng về một Internet phi tập trung nghe có vẻ hấp dẫn. Chúng ta lập tức hình dung đến việc thoát khỏi "sự áp bức của chủ nghĩa tư bản" đang chi phối mọi mặt đời sống. Nhưng không phải mọi thứ đều màu hồng.

Vậy hiện nay ai đang đầu tư nhiều nhất vào Web 3.0?

Các nhà đầu tư mạo hiểm sở hữu hàng trăm triệu USD, các tập đoàn công nghệ lớn, các quỹ đầu cơ. Do đó, các mạng blockchain mới nhất lại phân bổ không đồng đều. Nói cách khác, những khóa mã hóa trị giá hàng trăm triệu USD vẫn nằm trong tay một số ít nhà đầu tư lớn.

Chỉ đơn giản việc lưu trữ thông tin ở nhiều nơi khác nhau cũng khiến việc kiểm soát trở nên cực kỳ khó khăn. Thế nhưng, nếu thuê cùng lúc nhiều đại diện để trở thành người tham gia trong mô hình phi tập trung, thì toàn bộ nguyên lý lý tưởng ấy lại trở nên vô nghĩa.

Một số chuyên gia còn đi xa hơn, cho rằng Web 3.0 thực chất vẫn là tổ chức tập trung, chỉ khác cái tên. Không cần phóng đại quá mức, nhưng Elon Musk từng nói Web3 giống "từ khóa marketing" hơn là thực tế.

Một số chuyên gia bảo mật chỉ ra rằng, dù việc hack dữ liệu dưới dạng blockchain khó hơn, nhưng việc ngăn chặn hoàn toàn những vụ hack như vậy cũng gần như bất khả thi.

Suy cho cùng, vấn đề không nằm ở việc người dùng có dễ truy cập dữ liệu hay không, mà ở chỗ họ có biết cách quản lý dữ liệu an toàn hay không. Nạn trộm cắp tiền mã hóa tràn lan là một ví dụ điển hình cho vấn đề này.

Nhiều dự án có nhóm chat trực tuyến để hỗ trợ, nhưng lại không ghi cả số liên hệ. Nếu chẳng may gõ nhầm và chuyển tiền sang sai tài khoản, số tiền đó có thể mất vĩnh viễn.

Gọi cho bộ phận chăm sóc khách hàng của ngân hàng cũng không giải quyết được vấn đề. Suy cho cùng, nếu trước đây ngân hàng là bên đảm bảo an toàn tài chính cho bạn, thì ở Web 3.0, trời chỉ giúp người biết tự giúp mình. Tự do đi kèm trách nhiệm mà không phải ai cũng gánh nổi.

Những người hoài nghi cho rằng nhiều yêu cầu nền tảng của Web3 — kiến trúc phi tập trung, tính phi tập trung — có thể được triển khai tốt hơn mà không cần blockchain, vì xây dựng một cấu trúc phi tập trung trên nền một cấu trúc tập trung thì về bản chất chẳng thay đổi được gì.

Tóm tắt

Vậy, liệu công nghệ Web 3.0, vốn vẫn chưa bén rễ vào đời sống hằng ngày, có còn chính đáng nữa hay không? Cũng như mọi giải pháp đột phá khác, sẽ luôn tồn tại những người chỉ muốn kiếm tiền bằng lừa đảo, nhưng cũng luôn có những người đam mê thực sự muốn tạo ra điều tuyệt vời.

Web 3.0 là một bước tiến thực sự, hay chỉ là Web 2.0 được cập nhật đôi chút? Câu trả lời sẽ rõ ràng trong 10 năm tới. Dù thế nào, kết quả cũng sẽ phụ thuộc rất nhiều vào cách hành xử của những "ông lớn".

Miichisoft luôn nỗ lực đứng ở tuyến đầu của công nghệ mới nhất. Với chúng tôi, Web 3.0 không phải là chuyện của tương lai xa xôi, mà là một thực tế rất rõ ràng mà đội ngũ nhân viên đang gắn bó hằng ngày. Vì vậy, nếu bạn quan tâm đến việc phát triển trong lĩnh vực Web 3.0, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi.

Nguồn: The App Solutions (What is the Web 3.0? Internet next erabased on Blockchain)